کسانی که رشته ی آنها کامپیوتر است در کتاب مبانی برنامه سازی با زبان پاسکال آشنا می شوند. این درس به گونه ای مقدمه و پایه ای برای برنامه سازی پیشرفته به حساب می آید. نحو این زبان نیز تا حدودی مشابه زبان C++ است و یادگیری آن باعث تسریع در یادگیری زبان های دیگر می شود. البته پاسکال یک زبان سطح بالا و C++ یکی زبان سطح میانی است و از آن مهمتر پاسکال یک زبان رویه ای و C++ یک زبان شی گرا است. (البته نسخه شی گرایی از زبان پاسکال به نام Object Pascal ارائه شده است). به هر حال دیدم حالا که این کتاب را می خوانم بد نیست تا اصول و نکات برنامه نویسی در این زبان را در چند پست یادآوری کنم تا شاید برای کسانی که به دنبال یادگیری این زبان هستند مفید واقع شود.
ساختار کلی برنامه در زبان پاسکال به صورت زیر است :


عنوان برنامه
تعاریف برنامه
Begin
متن و دستورات برنامه
End.

عنوان برنامه یک شناسه برای برنامه به حساب می آید. عنوان برنامه به وسیله کلمه کلیدی Program تعریف می شود و نام برنامه پس از آن تعریف می شود. در "توربو پاسکال" اعلام نام برنامه یک امر اختیاری است ولی بهتر است این کار صورت گیرد تا خوانایی برنامه بیشتر شود. معمولا بعد از آوردن نام برنامه پارامتر هایی را در یک پرانتز می آورند تا وضعیت ورودی یا خروجی بودن برنامه مشخص گردد. برای مثال در زیر اعلان عنوان برنامه ای که فقط ورودی دریافت می کند را مشاهده می کنید.

Program Example (Input);


تعاریف برنامه شامل تعریف متغیر ها، ثابت ها، انواع و برچسب ها می شود. در پاسکال تعریف یک متغیر در حالت کلی به صورت زیر است. ابتدا از کلمه کلیدی Var استفاده می شود و پس از آن نام متغیر و سپس نوع آن آورده می شود. 

Var
نوع متغیر : نام متغیر ; 


بدنه ی برنامه شامل کد ها و دستورات برنامه می شود و بین دو کلمه ی Begin و End قرار می گیرد. در حالت کلی Begin و End نقش اکولاد {} را در زبان پاسکال ایفا می کنند و در هنگامی که بخواهید یک بلوک کد ایجاد مورد استفاده قرار می گیرند. به این تفاوت که End در پایان برنامه حتما باید همراه با نقطه ( . ) باشد.
بسیاری از قوائد نحوی زبان پاسکال با زبان C++ مشترک هستند مانند قوائد نام گذاری، استفاده از ویرگول ( ,) یا نقطه ویرگول ( ;) یا برخی از عملگر ها و کلمات کلیدی ... که در پست های بعدی به آنها بیشتر خواهیم پرداخت. عملگر های بیتی در نحو کمی با زبان C متفاوت هستند. عملگر های بیتی پاسکال عبارتند از :

AND : و
OR : یا
XOR : یا انحصاری
NOT : نقیض
Shl : شیفت به چپ
Shr : شیفت به راست

کاربرد عملگر های بالا نباید به عملگر های منطقی and ، or و not اشتباه گرفته شود. عملگر های محاسباتی پاسکال نیز مانند عملگر های C است و علاوه بر عملگر تقسیم ( / ) ، دارای عملگر div نیز می باشد که فقط برای تقسیم اعداد صحیح به کار می رود.
دستور if که یکی از کاربردی ترین دستور های هر زبان برنامه نویسی است در زبان پاسکال به صورت زیر است.

if
    عبارت شرطی یا منطقی  
then
   دستورات     
else if
   عبارت شرطی یا منطقی
then
   دستورات 
.
.
.
esle
  دستورات  ;