در این پست می خواهم چند نکته در مورد دانشنامه آزاد ویکیپدیا و پروژه های خواهر آن عرض کنم. در ابتدا فکر نکنم لازم باشه از وبلاگ کوچک من، پروژه ی جهانی و معروف ویکیپدیا معرفی بشه. بدون شک تمام وب دوستان مانند من با ویکی پدیا و پروژه های مرتبط با آن آشنایی دارند. اما برای یاد آوری، این پروژه جهانی و غیر تجاری به همت یکی از تحسین برانگیز ترین انسان معاصر آقای "جیمی ولز" و به کمک دیگر همکارانشون با هدف گردآوری بزرگترین دانشنامه رایگان توسط خود کاربران اینترنت ایجاد شد. کاری که آقای ولز با کمک همکارانش شروع کردند این قدر قابل تحسین است که وصف آن در قالب یک نوشته نمیگنجد. طی این یک دهه که از ایجاد پروژه ی ویکیپدیا می گذرد آقای ولز با تمام مشکلات مادی و معنوی و انتقاد هایی که به او شده است توانسته است که ویکیپدیا را زنده نگاه دارد و آن را گسترش دهد. ایجاد موسسه ی ناسودبر "ویکی مدیا" که مسئول پروژه های ویکی است یکی از این اقدامات بوده است. الان در سال 2011 ویکی پدیا و گرد اورندگانش می توانند با افتخار بگویند که بیش از 20 میلیون مقاله رایگان را در اختیار کاربران اینترنت قرار داده اند. واقعا چند سایت و پایگاه اطلاعاتی در جهان می توانند چنین چیزی بگویند ؟ البته ناگفته نماند که ویکی پدیا (اکثرا) خود مقالاتش را ایجاد نمی کند و مقالاتی که در آن می یابید نتیجه جمع بندی ، خلاصه سازی و ویرایش دیگر مقالات در اینترنت است (مقالات رایگان و آزاد اینترنت و البته با ذکر منبع).
پس گفته شد که هدف ویکیپدیا جمع آوری مطالب و اطلاعات و ارائه ی آن به صورت آزاد به تمام کاربران است. ویکیپدیا به وسله انسان های گمنامی گردآوری شده است که در قبال کاری که انجام داده اند هیچگونه توقعی ندارند. هر بخش از این دانشنامه نیز به وسیله مدیران و ناظران مدیریت می شود و مطالب باید به تایید آنان برسد. من هم به تازگی در بخش فارسی این دانشنامه شروع به فعالیت کردم تا سهم کوچکی در افتخار این پروژه ی ارزشمند داشته باشم. لازم به ذکر است که تا به حال بخش فارسی ویکیپدیا دارای حدود 160 هزار مقاله مختلف می باشد. همان گونه که گفته شد پروژه های مرتبطی با ویکیپدیا شروع شده اند و هر کدام در بخش های مختلف قصد ایجاد منبعی آزاد از اطلاعات را دارند. ویکیپدیا بخش "دانشنامه" این پروژه است و بخش های دیگر مانند "ویکی نیوز" یا "ویکی خبر" برای انتشار اخبار و وقایع ، "ویکی بوک" یا "ویکی نسک" برای ایجاد منبعی الکترونیکی از کتب رایگان ، "ویکشنری" یا "ویکی واژه" برای ایجاد لغت نامه یا فرهنگ واژه ها و .. وجود دارد. سیاست ها و قوانین کلی پروژه های ویکی یکسان هستند. در ادامه با چند سیاست کلی ویکیپدیا آشنا می شویم که رعایت آنها است که باعث می شود ویکیپدیا با قدرت به راهش ادامه دهد.
مهمترین سیاست ویکیپدیا این بوده است که همیشه "تعداد انسان درستکار بیش از انسان های خرابکار" است. به عبارتی تعداد افرادی که قصد کمک به ویکیپدیا را دارند از تعدادی که ممکن است اطلاعات آن را ضایع کنند بیشتر است. بر اساس همین اعتقاد است که ویکیپدیا توسط تمام افراد قابل ویرایش است. و انصافا نیز مشخص شده است که این سیاست درست بوده است.
"بی طرفی" از مهمترین اصول ویکی پدیا است. در تمام نوشته های این دانشنامه باید اصل بی طرفی رعایت شود. ولی این به این معنی نیست که تمام نوشته های ان کاملا منصفانه نوشته شده است. سعی می شود که در بخش هایی که اصل بی طرفی رعایت نشده است کاربر را از این موضوع آگاه سازند.
"ذکر منبع" یکی دیگر از اصول مهم ویکیپدیا است که بیانگر موثق بودن نوشته و حفظ حقوق مولف اصلی است. احتمال دارد مقالات بدون منبع توسط مدیران و ناظران ویکیپدیا حذف شوند تا از اعتبار کلی دانشنامه کاسته نشود.

حال وقت آن است که از نقص های ویکیپدیا نیز نکاتی عنوان شود. مسلما ویکیپدیا عاری از مشکل نیست و همچین ادعایی نیز در مورد آن وجود ندارد. حال به چند مشکل و توضیحاتی در مورد آن اشاره می کنیم.
اعتبار و صحت اطلاعات :
توجه کنید، ویکیپدیا "حجت" نیست. هیچ کدام از تهیه کنندگان آن نیز نمیتوانند چنین ادعایی کنند و نمی کنند. اینکه هر کسی می تواند مقالات ویکیپدیا را ویرایش کند همیشه دلیل نگرانی برخی از منتقدان و کارشناسان در مورد اعتبار نوشته های آن بوده است. نکته مهم در اینترنت این است که "هیچگاه به یک منبع یا سایت اطمینان نکنید". (مخصوصا اگر اطلاعات که می خواهید بسیار مهم باشند). در مورد ویکی پدیا نیز همین گونه است. این دانشنامه می تواند در بسیاری از مواقع نیاز به اطلاعات را در مورد مسایل مختلف بر طرف کند ولی اگر حس میکنید که راضی نمی شوید منابع دیگر را چک کنید تا از صحت اطلاعات مطمئن شوید.
بی طرفی :
این نیز مشکلی مشابه بالا است که بر اثر قابلیت ویرایش توسط همه افراد بوجود می آید. راه حل این مشکل نیز دوباره زیرکی و هوش خود ما نسبت به اطلاعات دریافتی است. البته سعی می شود تا نوشته هایی که دچار جانب داری است اصلاح شوند یا به کاربر در مورد آنها اطلاع داده شود.
سنگین بودن ویرایش برای کاربران تازه وارد :
ویکیپدیا برای کاربران تازه وارد توضیحات کاملی داده است با این حال برای کاربران تازه وارد کمی سنگین و به اصطلاح چغر است. البته به مرور کار با ویکیپدیا آسان می شود و ترس کاربر برای استفاده و ایجاد مقاله می ریزد. نکته مهم در این جا چیست ؟ توضیحات ویکیپدیا را کامل بخوانید و مهم تر از هر چیز همانگونه که خودش گفته است "جسور" باشید. همیشه بدانید که ویکیپدیا با اشتباه شما دچار مشکل نمی شود.
تصاویر و موضوعات جنسی :
این احتمال وجود دارد که افراد کم سن وسال به مقالاتی وارد شوند که درخور سن آنها نیست و ویکی پدیا نیز هشداری در این باره به آنها نمیدهد. هرچند که این مشکل با همت مدیران و سیاست گذاران ویکیپدیا قابل حل است.
سخن آخر :
ویکی پدیا با تمام مشکلاتش همچنان یکی از مهمترین سایت ها جهان به حساب می آید و این را مدیون هزاران هزار داوطلبی است که برای آن وقت گذاشته اند. یکی از نکاتی که باید به آن اشاره کنم این است که آقای ولز هنوز در برابر مشکلات مالی برای حیات و مدیریت ویکیپدیا کوتاه نیامده و به سراغ گزینه تبلیغ و تجاری سازی نرفته است. او بر این باور است که جای تبلیغات در ویکیپدیا نیست و این چیزی است که ویکیپدیا را متفاوت می سازد. این را بدانید که افتخار پروژه های های ویکی مختص به یک فرد یا یک کشور نیست. این پروژه ها با کمک هزاران نفر از کشور های مختلف دنیا ایجاد شده اند و تلاش هر فرد در آنها به هر اندازه، قابل تحسین است. چه خوب است که هر کس اگر می تواند و وقت کافی دارد برای افزایش غنای این پروژه ها تلاش کند تا شاهد آن باشیم که ویکیپدیا به شعار اصلی خود، "جهانی که هر فرد به طور رایگان به مجموع دانش بشر دسترسی داشته باشد" نزدیکتر شود...